Piątek, 18 kwiecień 2014 Imieniny: Bogusławy i Apoloniusza

Napisz do nas: sekretariat@rzeszow.rio.gov.pl


Pismo ogólne:


Sprawozdania JST:


Biuletyny RIO


 

Budżet Samorządu Terytorialnego - Zeszyt 8

 

LUCYNA KUŚNIERZ
DANUTA GRZEBYK


Sytuacja finansowa gmin
w latach 1997-1998

 

Poniższa analiza została opracowana na podstawie sprawozdań z wykonania budżetów gmin województwa rzeszowskiego, krośnieńskie-go i przemyskiego za 1997 i 1998 rok.

DOCHODY BUDŻETOWE

Dochody budżetowe gmin trzech województw łącznie wyniosły 1.498.245 tys. zł w 1997 roku i 1.707.094 tys. zł w 1998 roku, a więc osiągnęły wzrost o 13,9%.

Udział budżetów gmin województwa krośnieńskiego w dochodach budżetowych gmin regionu ukształtował się w obydwu latach na poziomie 29,0%, województwa przemyskiego 23,5%, a województwa rzeszowskie-go 47,5%.

Dochody budżetowe ogółem wg województw w latach 1997 i 1998 - wykonanie (w tys. zł)
 

Województwo

1997

1998

Wskaźnik dynamiki

nominalny

realny*

1

2

3

4

5

3 : 2

krośnieńskie

435 247

496 714

114,1

102,1

przemyskie

351 864

399 510

113,5

101,6

rzeszowskie

711 133

810 870

114,0

102,0

* Po uwzględnieniu wskaźnika inflacji za 1998 rok.

Zamieszczona tabela przedstawia dochody budżetowe ogółem i ich dynamikę na przestrzeni omawianych lat. Wskaźniki dynamiki osiągnęły zbliżony poziom w województwach krośnieńskim i rzeszowskim, a niższy w województwie przemyskim. Uwzględniając wskaźnik inflacji w 1998 roku, realny wzrost dochodów budżetowych w regionie kształtował się na poziomie 1,6-2,1%.

Dochody własne gmin wg województw w latach 1997 i 1998 - wykonanie (w tys. zł)
 

Województwo

1997

1998

Wskaźnik dynamiki

nominalny

realny*

1

2

3

4

5

3 : 2

krośnieńskie

112 460

117 227

104,2

93,2

przemyskie

109 371

109 994

100,6

90,0

rzeszowskie

188 756

196 957

104,3

93,3

Jak wynika z przedstawionego zestawienia, dochody własne gmin w ro-ku 1998 w stosunku do roku poprzedniego wzrosły jednakowo w wojewódz-twie rzeszowskim i krośnieńskim. Minimalny wzrost dochodów własnych zrealizowały gminy województwa przemyskiego. Jeżeli uwzględnimy inflację, to okazuje się, że poziom dochodów własnych gmin w 1998 roku w stosunku do roku 1997 obniżył się w całym regionie od 6,8 do 10%. Zjawisko to można tłumaczyć m.in. tym, że w roku budżetowym 1998 w stosunku do roku poprzedniego nie uległ rozszerzeniu zakres i przedmiot opodatko-wania w podatkach zaliczanych do podstawowych dochodów podatko-wych gmin. Zawężeniu uległ natomiast podmiot opodatkowania w podat-ku od środków transportowych - od roku 1998 z tego podatku zostały wyłączone samochody osobowe.

Dynamika dochodów

Wykonanie i dynamikę dochodów budżetowych gmin wg ważniejszych źródeł, typów gmin i w podziale na województwa przedstawia tabela nr 1 zamieszczona na końcu artykułu.

Dość zróżnicowana jest dynamika poszczególnych źródeł docho-dów. średniemu wzrostowi dochodów ogółem wynoszącemu 13,9% to-warzyszy stosunkowo duży wzrost dochodów z udziałów w podatkach stanowiących dochód budżetu państwa (23,1%) i dotacji celowych (23,4%) z jednoczesnym spadkiem dochodów ze źródeł pozabudżeto-wych. Dynamika dochodów ogółem w poszczególnych grupach gmin jest zbliżona do średniego wskaźnika wzrostu dochodów w regionie i nie wy-kazuje dużych różnic.

Dochody własne w 1998 roku wzrosły średnio o 3,3%. Generalnie najwyższy wskaźnik dynamiki dochodów własnych osiągnęły gminy wiej-skie, w województwie rzeszowskim nawet o ponad 10%. Jedynie gminy miejsko-wiejskie regionu nie uzyskały poziomu dochodów własnych z roku poprzedniego. Na wysokość średniej przede wszystkim wpłynął spadek (o 18,2%) dochodów własnych w gminach miejsko-wiejskich województwa przemyskiego.

Stosunkowo duży wzrost dochodów z tytułu udziałów gmin w docho-dach budżetu państwa (26,3%) wynika częściowo m.in. ze zmiany prze-pisów ustawy o finansowaniu gmin. Od 1 stycznia 1998 roku gminy otrzy-mują 17% (zamiast 16% w 1997 roku) wpływów z podatku dochodowego od osób fizycznych zamieszkałych na terenie gminy. Szczególnie wysoki wskaźnik dynamiki osiągnęły miasta: 24,7%, a w województwie przemy-skim nawet 49,4%. Gminy miejskie mają korzystniejsze warunki do pro-wadzenia działalności gospodarczej.

Dynamika wzrostu subwencji kształtuje się na jednakowym poziomie w całym regionie, niezależnie od rodzaju gmin i oscyluje wokół 21%. O takim wzroście subwencji zadecydowało między innymi wprowadzenie w 1998 roku subwencji drogowej, jako rekompensaty za częściową likwi-dację podatku od środków transportowych.

Wskaźnik zmian wysokości dotacji celowych w roku 1998, w stosun-ku do roku 1997, wykazuje duże zróżnicowanie i wynosi: od spadku o 8,7% w miastach województwa krośnieńskiego po 45,8% wzrostu w miastach województwa przemyskiego.

Pozyskane w 1998 roku przez gminy środki na dofinansowanie za-dań własnych ze źródeł pozabudżetowych we wszystkich województwach były znacznie niższe od uzyskanych w roku ubiegłym. Wzrost dochodów z tego tytułu zanotowały tylko miasta województwa krośnieńskiego i rze-szowskiego oraz miasta i gminy województwa przemyskiego.

Struktura dochodów

Wśród określonych ustawowo źródeł dochodów gmin największe znaczenie mają te dochody, które nie są związane z realizacją ściśle określonych zadań. Taki charakter mają dochody uzyskiwane ze źródeł własnych, a także udziały gmin w podatkach stanowiących dochód bu-dżetu państwa. Wysokość tych dochodów w budżetach gmin określa granice samodzielności finansowej jednostek samorządu terytorialnego.

 

Wyszczególnienie

Dochody własne

Udziały w podatkach

Subwencje

Dotacje

środki ze źródeł pozabudżet.

97

98

97

98

97

98

97

98

97

98

Woj. krośnieńskie
miasta
miasta-gminy
gminy

Woj. przemyskie
miasta
miasta-gminy
gminy

Woj. rzeszowskie
miasta
miasta-gminy
gminy

25,8
42,3
22,7
17,8

31,1
40,6
27,4
25,5

26,5
32,0
26,9
20,7

23,6
39,0
20,4
16,7

27,5
33,9
20,0
24,6

24,3
28,1
23,7
20,4

13,9
16,0
14,4
12,4

12,3
15,4
11,8
10,3

24,2
39,6
14,6
12,9

15,2
19,3
15,6
12,7

14,5
19,6
13,3
11,2

25,4
40,9
15,6
13,7

40,8
24,8
44,5
48,2

38,4
28,1
42,7
44,4

32,8
18,9
40,0
43,9

43,4
27,6
46,7
50,5

40,1
28,4
45,3
47,3

35,2
20,2
42,5
47,8

16,1
16,6
15,2
16,4

14,1
14,5
14,7
13,8

11,5
9,5
12,8
13,0

15,7
13,8
16,6
16,4

16,3
17,9
15,5
15,3

13,1
10,7
14,5
14,9

3,3
0,4
3,3
5,2

4,1
1,4
3,5
6,0

4,9
-
5,7
9,5

2,1
0,4
0,7
3,8

1,5
0,2
5,9
1,6

2,0
0,1
3,7
3,2

Z analizy przedstawionych danych wynika, że zmniejszył się udział dochodów własnych w dochodach ogółem zarówno w poszczególnych województwach, jak i w wydzielonych grupach gmin. Wystąpił natomiast wzrost udziałów gmin w podatkach stanowiących dochód budżetu pań-stwa. Maleje udział środków uzyskanych ze źródeł pozabudżetowych. Jedynie gminy miejsko-wiejskie województwa przemyskiego uzyskały wzrost o 2,4%.

W strukturze dochodów budżetowych samorządów regionu dostrzega się systematyczny wzrost transferów z budżetu państwa w formie subwencji i dotacji. Najwyższy wzrost odnotowały gminy województwa krośnieńskiego, a najniższy - gminy województwa rzeszowskiego.

Analizując strukturę dochodów budżetowych z uwzględnieniem ty-pów gmin, można stwierdzić, że największą pozycję w dochodach ogó-łem w miastach województwa krośnieńskiego i przemyskiego stanowią dochody własne, a w miastach województwa rzeszowskiego - udziały w podatkach. Natomiast w gminach wiejskich i miejsko-wiejskich w całym regionie najwyższy udział w dochodach ogółem wykazują subwencje. Bardzo małą pozycję w strukturze dochodów stanowią dochody ze źródeł pozabudżetowych. Najniższy ich udział w strukturze dochodów osiągają gminy miejskie.

Dochody na jednego mieszkańca

Miernikiem określającym kondycję finansową każdej gminy jest jej dochód w przeliczeniu na jednego mieszkańca.

Dochody budżetowe gmin wg województw w przeliczeniu na 1 mieszkańca (w zł)
 

Woje-
wództwa

Dochody ogółem

z tego

Doch. własne

Udziały w podatkach

Subwencje

Dotacje celowe

środki ze źródeł pozabudżet.

97

98

97

98

97

98

97

98

97

98

97

98

krośnieńskie
przemyskie
rzeszowskie

855
846
948

965
951
108

221
263
252

228
262
262

119
104
230

147
138
275

349
325
311

419
382
380

138
120
109

152
155
141

28
35
46

20
14
22

Najwyższy dochód ogółem na jednego mieszkańca regionu w latach 1997-1998 zanotowały gminy województwa rzeszowskiego.

Dochody samorządów ogółem w przeliczeniu na 1 mieszkańca wzrosły w 1998 roku w stosunku do roku poprzedniego o:

- 110 zł w województwie krośnieńskim
- 105 zł w województwie przemyskim
- 132 zł w województwie rzeszowskim.

Mimo to nie osiągnęły poziomu średniej krajowej, która w 1998 roku wyniosła 1.191 zł.1

Poziom dochodów własnych gmin w przeliczeniu na jednego miesz-kańca w 1998 roku nieznacznie wzrósł w gminach województwa kro-śnieńskiego i rzeszowskiego, a w województwie przemyskim minimalnie się obniżył. Zanotowano również stosunkowo spory wzrost dochodów uzyskanych przez gminy regionu w 1998 roku w przeliczeniu na 1 miesz-kańca z tytułu udziałów w podatkach, subwencji i dotacji celowych.

WYDATKI BUDŻETOWE

Wydatki budżetowe gmin uzależnione są od poziomu osiąganych przez nie dochodów. Realizacja wydatków w latach 1997 i 1998 dla poszczególnych województw objętych nadzorem Regionalnej Izby Obrachunkowej przedstawia się następująco:

Wykonanie wydatków budżetowych gmin wg województw w latach 1997 i 1998 (w tys. zł)
 

Województwo

1997

1998

Wskaźnik dynamiki w %

nominalny

realny*

1

2

3

4

5

3 : 2

krośnieńskie

434 013

508 975

117,3

104,9

przemyskie

358 470

413 860

115,5

103,3

rzeszowskie

750 845

820 459

109,3

97,7

* Po uwzględnieniu wskaźnika inflacji za 1998 rok
źródło: Sprawozdanie kwartalne z wykonania budżetu gminy za 1997 i 1998 rok

Największy wzrost wydatków w roku 1998 w porównaniu z 1997 za-notowały gminy województwa krośnieńskiego, gdzie wskaźnik ten wyniósł 17,3%, uwzględniając jednak inflację, wydatki realnie wzrosły o 4,9%.

W województwie przemyskim wydatki w roku 1998 w stosunku do 1997 wzrosły nominalnie o 15,5%, realnie zaś o 3,3%, natomiast w rze-szowskim nominalnie o 9,3%, uwzględniając jednak wskaźnik inflacji, zanotowano spadek wydatków o 2,3%.

Struktura wydatków

Jednym z najważniejszych wskaźników określających sytuację finansową gminy jest udział wydatków majątkowych, w tym inwestycyjnych, w wydatkach ogółem. Strukturę wydatków budżetowych w podziale na wydatki bieżące i majątkowe, wg typów gmin w poszczególnych województwach zaprezentowano poniżej:

Struktura wydatków budżetowych gmin w podziale na bieżące i majątkowe wg województw i typów gmin w latach 1997 i 1998 (w %)

Wyszczególnienie

Wydatki

bieżące

majątkowe

w tym inwestycyjne

1997

1998

1997

1998

1997

1998

Woj. krośnieńskie
miasta
miasta-gminy
gminy

Woj. przemyskie
miasta
miasta-gminy
gminy

Woj. rzeszowskie
miasta
miasta-gminy
gminy

77,9
72,3
83,2
78,2

73,3
77,0
72,8
71,0

72,6
76,6
67,7
70,8

79,4
74,7
83,8
79,6

75,6
77,2
77,0
74,2

77,9
82,6
74,1
74,7

22,1
27,7
16,8
21,8

26,7
23,0
27,2
29,0

27,4
23,4
32,3
29,2

20,6
25,3
16,2
20,4

24,4
22,8
23,0
25,8

22,1
17,4
25,9
25,3

22,0
27,7
16,7
21,7

26,6
22,8
27,2
29,0

27,4
23,4
32,2
29,2

20,5
25,3
16,0
20,4

24,3
22,8
22,9
25,7

22,1
17,4
25,9
25,3

Zauważalny jest spadek udziału wydatków inwestycyjnych w roku 1998 w stosunku do 1997. Najwięcej ze swoich budżetów na inwestycje wydatkowały gminy miejsko-wiejskie województwa rzeszowskiego; w 1997 - 32,2%, natomiast w 1998 roku wydatki te wynosiły 25,9% i były niższe o 6,3%, oraz gminy wiejskie województwa przemyskiego, w któ-rych w 1997 roku na inwestycje przeznaczono 29% ogółu wydatków, natomiast w 1998 wydatki te spadły do 25,7%. Tylko w gminach miejsko-wiejskich województwa krośnieńskiego udział wydatków na inwestycje nie przekroczył 20% i wynosił w 1997 roku 16,7%, a w 1998 - 16% ogółu wydatków.

Dynamika wydatków

Tabela nr 2, zamieszczona na końcu artykułu, prezentuje dynamikę wydatków budżetowych w podziale na bieżące i majątkowe, w tym inwe-stycyjne wg województw i typów gmin w latach 1997 i 1998. Analizując tę tabelę, zauważa się wzrost wydatków ogółem w roku 1998 w stosunku do wydatków w 1997 we wszystkich typach gmin w poszczególnych woje-wództwach, który wyniósł od 6,9% dla gmin wiejskich województwa rze-szowskiego do 20,9% dla miast-gmin województwa krośnieńskiego. Bar-dzo znacząca jest dynamika wzrostu wydatków bieżących, która kształtu-je się od 15,6% w gminach miejskich województwa krośnieńskiego do 21,9% w gminach wiejskich tegoż województwa. We wszystkich typach gmin województwa rzeszowskiego wydatki te wzrosły równomiernie o około 17%, natomiast w województwie przemyskim kształtują się następująco:

- 19,5% dla gmin wiejskich,
- 19,0% dla gmin miejskich,
- 16,8% dla gmin miejsko-wiejskich.

Dynamika wydatków inwestycyjnych jest znacznie niższa. We wszystkich typach gmin województwa rzeszowskiego w 1998 roku nastą-pił spadek wydatków inwestycyjnych w porównaniu z 1997 rokiem. Naj-bardziej znaczący spadek odnotowano w miastach: o 19,3%, w mia-stach-gminach o 14,1%, natomiast w gminach wiejskich o 3,4%. Spadek wydatków inwestycyjnych zanotowały również miasta-gminy wojewódz-twa przemyskiego: o 7,4%. W pozostałych typach gmin województwa krośnieńskiego i przemyskiego w 1998 roku nastąpił wzrost wydatków inwestycyjnych w stosunku do 1997, nie jest on jednak tak znaczący jak wydatków bieżących. Wzrost ten kształtuje się od 1,4% w gminach wiej-skich do 18,4% w miastach województwa przemyskiego.

Wydatki na 1 mieszkańca

Innym wskaźnikiem obrazującym kondycję finansową gmin jest po-ziom wydatków w przeliczeniu na 1 mieszkańca.

Wydatki budżetowe gmin wg województw w przeliczeniu na 1 mieszkańca w latach 1997 i 1998 (w zł)

Województwa

Wydatki ogółem

z tego

bieżące

majątkowe

w tym inwestycyjne

1997

1998

1997

1998

1997

1998

1997

1998

krośnieńskie
przemyskie
rzeszowskie

852
862
1001

989
985
1092

664
632
727

785
744
851

189
230
274

204
240
274

188
229
274

203
240
242

Najwyższy udział odnotowały gminy województwa rzeszowskiego, przekroczył on 1 000 zł. W dwu pozostałych województwach był niższy o około 100 zł. Wskaźnik ten wykazuje tendencję wzrostową we wszyst-kich województwach. W województwach krośnieńskim i przemyskim wzrósł również wskaźnik udziału wydatków inwestycyjnych w przeliczeniu na 1 mieszkańca, natomiast w rzeszowskim wydatki na inwestycje w przeliczeniu na 1 mieszkańca obniżyły się z 274 zł w roku 1997 do 242 zł w roku 1998.

Wydatki na zadania zlecone

Art. 8 ustawy z dnia 8 marca 1990 roku o samorządzie gminnym (Dz. U. z 1996, Nr 13, poz. 74) stanowi, że ustawy mogą nakładać na gminę obowiązek wykonywania zadań zleconych z zakresu administracji rządowej, a także z zakresu organizacji przygotowań i przeprowadzenia wyborów powszechnych oraz referendów. Zadania z zakresu administra-cji rządowej gmina może wykonywać również na podstawie porozumienia z organami tej administracji.

Gmina powinna otrzymać środki finansowe w wysokości koniecznej do wykonania tych zadań.

Wydatki na zadania zlecone z zakresu administracji rządowej nie przekroczyły 9% ogółu wydatków i wykazują tendencję wzrostową we wszystkich trzech województwach. Szczegółową dynamikę oraz strukturę tych wydatków w wydatkach ogółem przedstawiono w następnej tabeli.

Wydatki budżetowe gmin wg województw w przeliczeniu na 1 mieszkańca (w zł)

Woje-wództwo

wskaźniki dynamiki (1998/1997)

wskaźniki struktury

ogółem

zadania własne

zadania zlecone

z tego

Zad. wł.

Zadania zlecone

ustawowe

powierz.

1997

1998

ogółem

usta-
wowe

powie-
rzone

usta-
wowe

powie-
rzone

1997

1998

1997

1998

K
P
Rz*

117,3
115,5
109,3

116,0
113,8
108,7

131,7
136,8
116,2

129,2
135,7
115,7

158,2
332,0
140,5

92,0
92,8
93,0

91,0
91,4
92,6

8,0
7,2
7,0

9,0
8,6
7,4

7,3
7,2
6,8

0,7
0,0
0,2

8,1
8,5
7,2

0,9
0,1
0,2

* K - krośnieńskie; P - przemyskie; Rz - rzeszowskie

Podsumowanie

Reasumując, należy stwierdzić, że w 1998 roku nastąpił nominalny wzrost dochodów i wydatków we wszystkich typach gmin w całym regio-nie. Dochody ogółem wzrosły o 13,9%, a wydatki o 13%.

Dochody własne wzrosły nieznacznie, a największą dynamikę osią-gnęły udziały gmin w dochodach budżetu państwa. Uwidoczniły się tu pozytywne skutki podwyższenia udziału gmin we wpływach z podatku dochodowego od osób fizycznych. Wraz ze wzrostem dochodów wzrosły również wydatki gmin, ale zauważa się znacznie większą dynamikę wy-datków bieżących niż inwestycyjnych. W niektórych typach gmin nastąpił nawet spadek wydatków na cele inwestycyjne. Obniżanie wydatków in-westycyjnych przez dłuższy czas może doprowadzić do spadku rozwoju infrastruktury w gminach.

 

1 Por.: Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez gminy w 1998 roku, Warszawa 1999, s. 110.